Pamięć o ofiarach Wołynia. Premier: prawda i godny pochówek są obowiązkiem państwa
Rocznica krwawej niedzieli i przypomnienie o zbrodni wołyńskiej
11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej. W tym dniu przypominana jest skala mordów dokonanych przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach, obywatelach polskich i innych narodowościach zamieszkujących wschodnie tereny II Rzeczpospolitej. To jedna z najboleśniejszych kart historii, która do dziś wpływa na pamięć wielu rodzin. Dla części z nich dramat ten oznaczał nie tylko śmierć bliskich, ale też dziesięciolecia braku informacji o miejscu spoczynku ofiar.
W komunikacie podkreślono, że podstawą uczciwego podejścia do tej przeszłości ma być prawda. Chodzi o wskazanie sprawców, jednoznaczne potępienie zbrodni oraz zachowanie pamięci o każdej ofierze i miejscu jej kaźni. Z perspektywy zwykłych ludzi oznacza to przede wszystkim prawo rodzin do wiedzy, gdzie zginęli ich bliscy i czy zostali godnie pochowani. To także element budowania relacji opartych nie na przemilczaniu, lecz na nazwaniu faktów po imieniu.
Ekshumacje po latach i czekanie rodzin ponad 80 lat
Premier poinformował o skutecznych staraniach, które doprowadziły do wznowienia po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej. Decyzja obejmuje także inne polskie ofiary wojen XX wieku na Ukrainie, których ciała nie zostały wcześniej godnie pochowane w grobach. To ważny sygnał dla rodzin, które często przez całe życie nie miały możliwości uporządkowania spraw związanych z losem swoich najbliższych. W praktyce oznacza to szansę na odzyskanie choć częściowej odpowiedzi po dziesięcioleciach ciszy.
W materiale przypomniano, że rodziny czekały na te działania ponad 80 lat. To czas kilku pokoleń, w którym pamięć była przekazywana w domach, ale brakowało państwowego domknięcia sprawy. Poszukiwania, identyfikacje i godny pochówek mają więc wymiar nie tylko historyczny, ale też bardzo ludzki i rodzinny. Dla wielu osób to warunek, by móc symbolicznie zakończyć wieloletnią żałobę.
- 11 lipca – rocznica krwawej niedzieli
- II Rzeczpospolita – ziemie, na których doszło do zbrodni
- XX wieku – okres obejmujący inne ofiary, których szczątków dotyczy wznowienie prac
- 80 lat – czas oczekiwania rodzin na ekshumacje i pochówek
Mur Pamięci w Warszawie i nazwiska odnalezionych ofiar
Zapowiedziano również utworzenie w Warszawie Muru Pamięci z wiecznym ogniem. Na jego powierzchni mają zostać umieszczone nazwiska każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary. Taki projekt ma uporządkować pamięć o zamordowanych i nadać jej konkretny, publiczny wymiar. Dla rodzin oznacza to możliwość zobaczenia nazwiska bliskiej osoby w miejscu, które będzie służyć pamięci zbiorowej.
W komunikacie zaznaczono, że Rzeczpospolita nie zapomni o żadnej z tych osób. To deklaracja, która łączy kwestie historyczne z obowiązkiem państwa wobec obywateli i ich bliskich. W praktyce chodzi o to, by żadna odnaleziona ofiara nie pozostała bezimienna. Godny pochówek, identyfikacja i trwałe upamiętnienie mają domknąć sprawę, która przez dziesiątki lat pozostawała otwarta.
Prawda, pamięć i odpowiedzialność za przyszłość
W przekazie podkreślono, że pamięć nie może służyć nienawiści. Zaznaczono też, że odpowiedzią na nacjonalizm nie powinien być kolejny nacjonalizm. Zamiast tego pamięć i prawda mają pomagać w budowie przyszłości bez pogardy i bez przemocy symbolicznej. To ważne zwłaszcza tam, gdzie historia nadal wpływa na relacje między narodami oraz na codzienne emocje wielu rodzin.
W materiale przypomniano, że powojenna Europa pokoju i wzajemnego szacunku była możliwa dzięki prawdzie oraz nazywaniu rzeczy po imieniu. Wskazano również, że każdy, kto chce do takiej wspólnoty dołączyć, musi być gotowy na przyjęcie tej prawdy. Wspólna odpowiedzialność ma dotyczyć Polski, Ukrainy i Europy, a celem jest bezpieczeństwo dzieci i wnuków. Z tym wiąże się także oczekiwanie solidarności wobec wspólnych zagrożeń, opartej na fundamencie prawdy, pamięci i nadziei.
"Pamięć nie może być sługą nienawiści. Odpowiedzią na nacjonalizm nie może być więcej nacjonalizmu."
Premier polskiego rządu
To właśnie na tym fundamencie ma opierać się dalsze porządkowanie trudnej historii. Dla ludzi najważniejsze pozostaje jednak to, by ofiary zostały odnalezione, zidentyfikowane i pochowane z należnym szacunkiem. W tym przypadku pamięć nie jest tylko słowem, ale realnym działaniem: poszukiwaniami, ekshumacjami, identyfikacją i upamiętnieniem. Właśnie taki kierunek został teraz wskazany jako obowiązek wobec przeszłości i przyszłości.